Rodzaje aparatów ortodontycznych

Współczesna ortodoncja oferuje znacznie więcej niż klasyczne druty na zębach, z którymi wielu pacjentów nadal ją kojarzy. Dynamiczny rozwój technologii, nowych materiałów oraz metod leczenia sprawił, że aparaty ortodontyczne są dziś nie tylko skuteczne, ale również coraz bardziej komfortowe i estetyczne. Co istotne, leczenie ortodontyczne nie jest już zarezerwowane wyłącznie dla dzieci i młodzieży – coraz częściej decydują się na nie również dorośli, którzy chcą poprawić swój uśmiech i komfort życia!

Dobór odpowiedniego aparatu ortodontycznego nie jest jednak kwestią mody czy wyłącznie estetyki. To decyzja medyczna, oparta na dokładnej diagnostyce, rodzaju wady zgryzu, wieku pacjenta oraz jego indywidualnych potrzeb i możliwości. Inne rozwiązania sprawdzą się u dziecka w okresie wzrostu, inne u osoby dorosłej z utrwaloną wadą zgryzu. Sprawdźmy zatem możliwości dzisiejszej ortodoncji!

Czytaj także: Ortodonta Bytom

Podział aparatów ortodontycznych

Aparaty ortodontyczne można podzielić na kilka głównych grup, biorąc pod uwagę sposób ich działania, możliwość samodzielnego zdejmowania oraz zakres korekcji wad zgryzu. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego określone rozwiązania stosuje się u dzieci, a inne u młodzieży i dorosłych pacjentów.

Podstawowe rozróżnienie obejmuje aparaty ruchome oraz aparaty stałe. Aparaty ruchome nie są trwale przytwierdzone do zębów i pacjent może je samodzielnie wyjmować, natomiast aparaty stałe pozostają w jamie ustnej przez cały okres leczenia i działają w sposób ciągły.

W ramach aparatów stałych wyróżnia się dodatkowo kilka podtypów, różniących się konstrukcją, estetyką oraz komfortem użytkowania. Należą do nich m.in. aparaty metalowe, estetyczne (ceramiczne), samoligaturujące, lingwalne oraz nowoczesne systemy nakładkowe typu clear aligner. Każde z tych rozwiązań ma swoje konkretne wskazania medyczne i nie powinno być traktowane jako zamiennik innego.

Wybór rodzaju aparatu zawsze powinien wynikać z dokładnej diagnostyki ortodontycznej, a nie wyłącznie z oczekiwań estetycznych pacjenta. Ten sam problem zgryzowy może wymagać zupełnie innego podejścia terapeutycznego w zależności od wieku, stopnia zaawansowania wady oraz warunków anatomicznych jamy ustnej.

Aparaty ruchome

Aparaty ruchome to rozwiązania ortodontyczne stosowane głównie u dzieci i młodszej młodzieży, u których trwa jeszcze wzrost szczęk i żuchwy. Pacjent może je samodzielnie zakładać i zdejmować, co ułatwia codzienną higienę. Konstrukcyjnie składają się z indywidualnie dopasowanej płyty akrylowej oraz elementów metalowych, które wywierają kontrolowany nacisk na zęby lub wpływają na rozwój łuków zębowych.

Skuteczność leczenia aparatem ruchomym w dużym stopniu zależy od regularności noszenia i współpracy pacjenta. Aparaty te znajdują zastosowanie przy wadach o niewielkim lub umiarkowanym nasileniu oraz jako etap przygotowujący do leczenia aparatem stałym. U pacjentów dorosłych ich możliwości terapeutyczne są ograniczone i rzadko stanowią samodzielne leczenie ortodontyczne.

Aparaty stałe

Aparaty stałe są podstawowym narzędziem leczenia ortodontycznego u młodzieży i dorosłych pacjentów z utrwalonymi lub bardziej zaawansowanymi wadami zgryzu. W przeciwieństwie do aparatów ruchomych są one na stałe przymocowane do zębów, dzięki czemu działają nieprzerwanie przez cały okres terapii.

Aparat stały składa się z zamków ortodontycznych przyklejonych do powierzchni zębów oraz łuku ortodontycznego, który wywiera kontrolowaną siłę korygującą ich ustawienie.

Aparaty metalowe

Aparaty metalowe to najbardziej klasyczna i jednocześnie jedna z najskuteczniejszych form leczenia ortodontycznego. Wykorzystują zamki wykonane ze stopów metali o wysokiej wytrzymałości, dziękie czemu mamy kontrolę na ruchami zębów nawet w przypadku skomplikowanych wad zgryzu. Z tego względu są często wybierane przy leczeniu wymagającym dużej skuteczności biomechanicznej.

Nowoczesne aparaty metalowe znacząco różnią się od swoich dawnych odpowiedników – są mniejsze, lżejsze i bardziej komfortowe w noszeniu. Ich główną zaletą pozostaje wysoka efektywność leczenia oraz relatywnie niższy koszt w porównaniu do aparatów estetycznych czy lingwalnych. Minusem jest większa widoczność, co dla części pacjentów może mieć znaczenie, zwłaszcza w leczeniu osób dorosłych.

Aparaty estetyczne

Aparaty estetyczne, nazywane również ceramicznymi lub porcelanowymi, stanowią alternatywę dla klasycznych aparatów metalowych u pacjentów, którym zależy na większej dyskrecji leczenia. Zamki wykonane są z materiałów o barwie zbliżonej do naturalnego koloru zębów, dzięki czemu aparat jest znacznie mniej widoczny podczas codziennego funkcjonowania.

Pod względem skuteczności aparaty estetyczne pozwalają na leczenie większości wad zgryzu podobnie jak aparaty metalowe, jednak wymagają większej ostrożności. Materiał, z którego są wykonane, jest bardziej kruchy, a koszt leczenia wyższy. Z tego względu aparaty estetyczne są najczęściej wybierane przez dorosłych pacjentów, dla których aspekt wizualny odgrywa istotną rolę.

Aparaty nakładkowe

Aparaty nakładkowe to metoda leczenia ortodontycznego oparta na serii indywidualnie zaprojektowanych, przezroczystych nakładek wykonanych z elastycznego tworzywa. Każda kolejna nakładka stopniowo przemieszcza zęby do zaplanowanej pozycji, a leczenie odbywa się na podstawie cyfrowego planu terapii przygotowanego przez ortodontę. System ten jest niemal niewidoczny, co czyni go szczególnie atrakcyjnym dla pacjentów dorosłych.

Nakładki należy nosić przez większość doby, zdejmując je jedynie do jedzenia i higieny jamy ustnej. Metoda ta zapewnia wysoki komfort użytkowania i ułatwia utrzymanie czystości zębów, jednak wymaga dużej samodyscypliny pacjenta. Alignery sprawdzają się przede wszystkim w leczeniu wad o niewielkim i umiarkowanym nasileniu, natomiast w przypadkach bardziej złożonych konieczne może być zastosowanie aparatu stałego.